← Terug na Afrikaans EAT

Afrikaans Eerste Addisionele Taal — Vraestel 1

Interaktiewe Studiegids • Graad 12 • Gebaseer op DBE Mei/Junie 2024 & November 2025 vraestelle en memorandums

Vrae geantwoord
0 / 0
Telling
0 / 0
Persentasie
0%

Oorsig van die Vraestel

Wat tel hierdie vraestel?

  • Vraestel 1 is 26,6% van jou hele Afrikaans-punt.
  • Die mikpunt is om ten minste 30% van die vraestel te behaal. Dit is 24 uit 80.
  • Afdeling A alleen is 30 punte, oftewel 37,5% van die vraestel – byna die helfte. Dit is waar die maklikste punte lê, en waar jy hulle die vinnigste kan verdien.

“Onderpresterende leerders verbeter nie deur méér werk nie; hulle verbeter deur dieselfde vaardighede gereeld en doelbewus te oefen totdat dit outomaties raak.”

Saamgestel uit 'n provinsiale aanbieding vir nasieners en onderwysers, Julie 2026. Dit is 'n studiehulp, nie 'n amptelike departementele dokument nie.

Punte: 80  •  Tyd: 2 uur  •  Afdelings: 3

AfdelingInhoudPunteVoorgestelde tyd
ALeesbegrip (Begripstoets + Visuele teks)3045 minute
BOpsomming (7 punte feite + 3 punte taal)1020 minute
CTaalstrukture en -konvensies (Advertensie + Strokiesprent + Leesteks + Prent)4055 minute

Belangrike Instruksies

  1. Begin ELKE afdeling op 'n NUWE bladsy.
  2. Trek 'n streep ná elke afdeling.
  3. Nommer antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel.
  4. Laat 'n reël ná elke antwoord oop.
  5. Gee besondere aandag aan spelling en sinsbou.
  6. Skryf netjies en leesbaar.

Hoe om hierdie studiegids te gebruik

Werk deur die afdelings in enige volgorde. By elke vraag word jou antwoord onmiddellik nagesien — jou telling en die aantal vrae geantwoord word bo-aan die bladsy bygehou. By die Opsomming-afdeling kan jy jou eie opsomming tik en die woordteller hou tred. Flitskaarte help om begrippe vinnig in te oefen — klik om om te draai.

Tipe Vrae wat in die Vraestel Voorkom

Verstaan eers watter soort vraag jou gevra word — dan weet jy presies wat om te skryf.

Tipe VraagWat om te doenVoorbeeld
Voltooi die sinVul EEN woord (of frase) uit die teks in."Riyaadh het in die ... naby Kaapstad grootgeword." → Strand
Kies uit hakiesKies die korrekte woord — moenie albei skryf nie.(letterlik / figuurlik)
Meervoudigekeuse-vraagSkryf net die letter (A–D) OF die volle antwoord neer."C / die produk besig is om te werk."
Feit / Mening0 punte vir "feit/mening" alleen — die motivering kry die punt."Mening" want dit is die adverteerder se opinie.
Waar / OnwaarGeen punt vir Waar/Onwaar nie — gee die bewys uit die teks."Stelling is onwaar, want hy het swak skole gaan help."
Direkte aanhalingSkryf die sin woord-vir-woord uit die teks, gewoonlik in aanhalingstekens."Hy glo alles wat gedoen word, moet tot voordeel van die kinders wees."
Motiveer / VerduidelikGee 'n rede in jou eie woorde."Dit beteken hy het 'n positiewe nalatenskap by die skool gelaat."
Kolom A by Kolom BSkryf net die letter (A–E) langs die nommer.1.11.1 → D
Visuele/BeeldvraeKyk na lyftaal, gesigsuitdrukking, lettertipe, kleur, simbole."Hulle glimlag, hou mekaar vas."
Opsomming7 punte/feite • Eie woorde • 60 woorde max • Nommer 1–7 • Tel woorde aan eindeKyk Afdeling B

Algemene Slaggate

  • Moenie JA/NEE of WAAR/ONWAAR alleen skryf nie — die rede kry die punt.
  • By "direkte aanhaling": elke woord moet presies soos in die teks wees, anders verloor jy die punt.
  • By die opsomming: meer as 60 woorde → die ekstra woorde tel nie. Direkte aanhalings verloor taalpunte.
  • Spel- en sinsboufoute word in Afdeling C wel gepenaliseer wanneer dit die toetsstruktuur raak.

Afdeling A — Begripstoets (Leesbegrip)

Die metode: hoe om die teks aan te pak

Gebruik die 10 minute leestyd. Dit is nie 'n pouse nie.

  1. TITEL – wat sê die opskrif vir jou?
  2. SUBTITEL – en die onderskrif?
  3. VISUELE PRIKKELS – kyk na die prent of grafiek en vorm 'n eerste opinie oor waaroor die teks gaan.
  4. LEES – vlugllees eers: die eerste paragraaf, die eerste sin van elke daaropvolgende paragraaf, en die laaste paragraaf.
  5. ONDERSTREEP – lees dan aandagtig en lig belangrike inligting uit. Lees die teks 2 tot 3 keer.

Vra jouself heeltyd: verstaan ek?

En dan die vrae

  1. LEES WEER – lees die opdrag van die vraag behoorlik deur, nie net 'n paar woorde nie.
  2. VERWYS NA DIE TEKS – soek die paragraaf wat die vraag noem.
  3. PUNTETELLING – kyk hoeveel punte die vraag tel. 2 punte beteken 2 feite.
  4. NUMERING – nommer presies soos die vraestel nommer.
  5. ANTWOORDE – antwoord feitelik. Moenie alles uit die teks aanhaal nie.

Onderstreep, omkring of merk die kernwoorde van elke vraag met jou glimpen voordat jy antwoord.

Fokusareas: waar punte verloor word

Dit is die lys van dinge waarop kandidate jaar ná jaar punte verloor.

  • Die betekenis van “opeenvolgende woorde”, “sinsdeel”, “frase” en “aparte woorde”. Weet presies wat elkeen vra voordat jy skryf.
  • Wat 'n mening, opinie of feit is, en hoe elkeen beantwoord moet word.
  • Die gebruik van “Ek dink / voel / glo / stem saam / stem nie saam nie” wanneer 'n eie mening gevra word.
  • Beantwoording in volsinne waar volsinne gevra word.
  • EEN-woord vrae: gee net die een woord. Moenie 'n sin skryf nie.
  • Moenie die vraag in die antwoord herhaal nie.
  • Oorskryf van antwoorde, swak spelling, en Engelse woorde in 'n Afrikaanse antwoord.
  • Die vraagwoord bepaal die antwoord: Wie, Wat, Wanneer, Waarom, Waar, Watter, Hoe, Hoekom.
  • Numering in die antwoordboek.

Die begripstoets toets of jy 'n geskrewe teks (artikel) en 'n visuele teks (voorblad/grafiek) kan verstaan, interpreteer en evalueer.

Strategie: Hoe om die begripstoets aan te pak

  1. Lees die opskrif eerste — dit gee 'n idee van die onderwerp.
  2. Lees die hele teks vinnig deur (skim).
  3. Lees die vrae. Dit wys jou waarna om te soek.
  4. Lees die teks weer — stadig en doelgerig.
  5. Soek die paragraaf wat in die vraag genoem word.
  6. Antwoord in volsinne (tensy net 'n woord gevra word).
  7. Kyk na die punte langs die vraag — 2 punte = 2 feite.

Oefenvrae — Uittreksel uit "Meneer Regruk" (Junie 2024, Teks A)

Riyaadh Najaar (68) het in die Strand naby Kaapstad grootgeword. Hy is die oudste van vier kinders. Almal het hom Boeta genoem. Sy pa was 'n godsdiensleier en sy ma 'n onderwyseres. Hy sê die grootste lesse wat hy by sy ouers geleer het, was om altyd eerlik te wees. ... In sy 25 jaar as hoof van Spine Road het dit een van die topskole geword. Na sy aftrede het die Onderwysdepartement hom gevra om skole wat swak presteer, te gaan régruk — vandaar die naam Meneer Regruk.
1 punt 1Voltooi: Riyaadh Najaar het in die ... naby Kaapstad grootgeword.
1 punt 2Voltooi: Sy familie het hom ... genoem.
1 punt 3"Hy het diep spore by hierdie skool getrap." Hierdie woorde word ...
1 punt 4Motiveer waarom Riyaadh "Meneer Regruk" genoem word.

Visuele Teks B — Huisgenoot voorblad (Junie 2024)

Huisgenoot voorblad

Kyk na gesigsuitdrukkings, lyftaal, lettergrootte/-tipe en simbole. Vrae oor hierdie visuele teks toets jou waarneming en interpretasie.

Oefenvrae — Uittreksel uit "FIFA Wêreldbeker 2026" (Nov 2025, Teks A)

FIFA organiseer wêreldsokker. Die FIFA Wêreldbeker-sokkertoernooi is die grootste sportgebeurtenis in die wêreld. Dis waar legendes soos Messi, Ronaldo, Torres, Klose en ander wys hoe goed hulle is. Die toernooi word elke vier jaar gespeel. Op die oomblik is Argentinië die kampioen — hulle het die 2022-toernooi in Katar gewen. Die 2026-toernooi gaan in Kanada, Meksiko én die VSA wees. Die gelukbringer is Speed, 'n strokieskarakter wat soos 'n naelloper lyk.
2 punte 5Noem TWEE sokkerlegendes wat genoem word.
1 punt 6Watter span is op die oomblik die kampioen?
1 punt 7Die subopskrif sê "Ons is 26!" — Wie verwys "Ons" na?

Visuele Teks B — SA Medikasie-grafiek (Nov 2025)

SA medikasie grafiek

By 'n grafiek: identifiseer die opskrif, sleutel (kleur-kodes), kategorieë (stede, townships, plakkerskampe, plase, hele land), en vergelyk syfers — wie sukkel die meeste?

Wenke vir die Visuele Teks (voorblad/grafiek)

  • Kyk na opskrifte, kleur, lettergrootte, fonts en simbole.
  • Let op gesigsuitdrukkings en lyftaal (glimlag, duime op = positief).
  • Vergelyk syfers in 'n grafiek — wie het die meeste / minste?
  • Kyk wat die prent simboliseer (bv. 'n krat groente = boerdery).

Afdeling B — Opsomming

Die LOS-metode

LLees die instruksies en die teks.
OOnderstreep die belangrike feite.
SSkryf die onderstreepte feite neer.

Voor jy skryf

  • Lees die instruksies en die teks meer as een keer.
  • Maak seker jy verstaan presies wat opgesom moet word: redes, wenke, voordele, nadele, stappe of oorsake.
  • Skryf EIE SINNE, nie net eie woorde nie.

Terwyl jy skryf

  • Nommer jou antwoorde 1 tot 7.
  • Skryf kort, volledige sinne – een feit per sin. Passop vir voegwoorde wat twee feite in een sin saamvoeg.
  • Gebruik woorde soos “Jy moet…” of “Jy kan…” wanneer jy wenke, stappe of instruksies opsom.
  • Maak seker elke punt is grammatikaal korrek.

Voor jy klaarmaak

  • Trek jou beplanning en woordtelling dood.
  • Tel jou woorde en verkort dit indien nodig deur onnodige beskrywings weg te laat.
  • Skryf die finale opsomming netjies oor.
  • Dui die aantal woorde korrek aan.

Jy moet 'n teks van ±200 woorde opsom in 7 volsinne, in jou eie woorde, hoogstens 60 woorde. Jy moet die woorde aan die einde tel.

Stap-vir-stap metode

  1. Lees die teks TWEE keer.
  2. Onderstreep die hooffeite — een per paragraaf.
  3. Skryf elke feit kort in jou eie woorde.
  4. Maak volsinne daarvan.
  5. Nommer 1 tot 7.
  6. Tel die woorde. Skryf totaal onderaan, bv. (58 woorde).
  7. Kontroleer spelling en sinsbou.

Punteverdeling (10)

7 punte vir feite (1 elk)  •  3 punte vir taal (eie woorde + sinsbou)

Direkte aanhalings verloor taalpunte! 6–7 aanhalings = 0 taalpunte; 4–5 = max 1; 2–3 = max 2.

Oefenteks: "Waarom Vrugte Goed is vir Jou" (Nov 2025)

Party mense hou nie van vrugte nie. Tog is die vrugte wat jy eet, op baie maniere goed vir jou. Die water in vrugte kan help wanneer jy dors is.

Moenie gemorskos eet wanneer jy honger word terwyl jy besig is nie. Eet liewer vrugte — dit het baie vesel wat jou vol sal laat voel.

Daar is suur in 'n mens se mond wat plaak produseer. Eet appels! Dit sal help om jou tande te skrop.

Genoeg slaap is belangrik. Indien jy sukkel om te slaap, kan jy 'n kiwivrug eet — dit help jou om beter te slaap.

Stres kan jou in 'n slegte bui laat. Die reuk van lemoene kan jou help om te kalmeer.

Soms sweet jy en ruik nie lekker nie. Deur suurlemoen aan jou lyf te smeer, sal jy lekker ruik.

Jy moet jou vel oppas. Aarbeie is propvol antioksidante en hou jou vel gesond.

Skryf jou eie opsomming hieronder

Tik jou 7 genommerde sinne hier in:

Woordtelling (maks. 60): 0 woorde

Modelantwoord (memorandum)

  1. Vrugte bevat water wat jou dors les.
  2. Vrugte het baie vesel wat jou vol laat voel.
  3. Appels help om jou tande skoon te maak.
  4. 'n Kiwivrug sal jou beter laat slaap.
  5. Lemoene se reuk kalmeer jou.
  6. Suurlemoen aan jou lyf laat jou lekker ruik.
  7. Aarbeie hou jou vel gesond.

(52 woorde)

Afdeling C — Advertensie

Advertensietegnieke wat jy moet kan noem

Vraag 3 vra byna altyd watter tegnieke die adverteerder gebruik. Leer die twee lyste: wat die advertensie probeer doen, en hoe dit gedoen word.

Wat die advertensie doenHoe dit gedoen word
Aandag trekVerskillende tipe font of lettertipe
Manipulerende taalHoofletters
Oorredende woordeVetdruk
Oortuigende woordeKlem
TeikenmarkBeklemtoon
Funksie van prenteTrefkrag

Oefen dit op Vraag 3.6 van die Aug/Sep 2026-vraestel, wat presies vra om TWEE tegnieke te noem.

By die advertensie toets die eksaminator hoe goed jy tegnieke, doel en teikenmark kan herken.

Wat om in 'n advertensie te soek

Produk:Wat word verkoop? (bv. Vicks VapoRub) Teikenmark:Wie sal dit koop? (bv. siek mense) Slagspreuk:"Jy sal vinnig die verskil voel!" — gewoonlik 'n mening. Feit vs Mening:Feit = bewysbaar. Mening = opinie van die adverteerder. Tegnieke:Vetdruk, hoofletters, kleur, prente, alliterasie, uitroeptekens, lettertipes. Lidwoorde:die (bepaald) of 'n (onbepaald) Intensiewe vorm:nuut → splinternuut, wit → spierwit, vol → propvol Samestelling:sokker + klub = sokkerklub (een woord) Kontak:Foon, e-pos, sosiale media — wys dat lesers navraag kan doen.

Oefenvrae — Vicks VapoRub advertensie (Junie 2024)

Vicks VapoRub advertensie
1 punt 1Kies die korrekte lidwoord: "Dit is (die / 'n) fantastiese produk."
1 punt 2"Jy sal vinnig die verskil voel!" — Is dit 'n feit of 'n mening?
1 punt 3Gee die intensiewe vorm van "nuut".
2 punte 4Noem TWEE tegnieke wat die adverteerder gebruik om die advertensie interessant te maak.

Oefenvrae — Super Sokkerwinkel advertensie (Nov 2025)

Super Sokkerwinkel advertensie
1 punt 5Vorm 'n samestelling van "sokker + klub".
1 punt 6Skryf EEN woord uit die advertensie neer wat beteken dat jy NIE vir iets hoef te betaal NIE.
1 punt 7Met die woorde "Kom nou!! Spesiale aanbiedinge!" (manipuleer / oordryf) die adverteerder.

Afdeling C — Strokiesprent

Elemente en tegnieke in 'n strokiesprent

Vraag 4 vra hoe jy iets in die prent kan sien. Die antwoord is altyd een van hierdie:

By die karakterOp die bladsy
LyftaalFont of lettertipe
GesigsuitdrukkingsVetgedrukte woorde
HandgebareLeestekens
RookSpraakborrel
StofDenkborrel

Oefen dit op die Aug/Sep 2026-vraestel: 4.1, 4.3, 4.5, 4.6 en 4.8.

'n Strokiesprent vertel 'n storie deur prentjies + woorde. Jy moet beide kan lees en interpreteer.

Sleutelbegrippe

Raampie:Een blokkie / paneel van die strokiesprent. Spraakborrel:Wys wat 'n karakter sê (gewone lyn). Dinkborrel / gedagteborrel:Wys wat 'n karakter dink — gestippelde lyn of wolkievorm. Ander karakters kan dit nie hoor nie! Lyftaal:Hoe die karakter sit/staan — wys gevoelens. Gesigsuitdrukking:Wys emosie (bang, kwaad, gelukkig, lui). Hoofletters / vetdruk:BEKLEMTOON 'n woord — die karakter sê dit harder. Uitroepteken (!):Wys harde geluid, skok of emosie. "BOEM!" = harde stamp. Klanknabootsing:BOEM! HIERT! — wys geluide. Sweetdruppels langs kop:Wys skrik / spanning. Indirekte rede:"Ek hou nie daarvan nie." → Sy sê dat sy nie daarvan hou nie.

Voorbeeld: Mavis & Zandi (Junie 2024)

Mavis en Zandi strokiesprent

Vier-paneel strokiesprent oor selfoongebruik tydens bestuur — let op die dinkborrel in Raampie 3 en die klanknabootsings BOEM! en HIERT! in Raampie 4.

1 punt 1Gee 'n ander Afrikaanse woord vir "tjommie".
1 punt 2Skryf in die indirekte rede: Zandi sê: "Ek hou nie daarvan nie." (Begin: Zandi sê dat sy ...)
1 punt 3Voltooi met EEN woord om Mavis se versoek mooi te maak: "Zandi, wil jy nie ... stilbly nie?"
1 punt 4Skryf EEN WOORD uit raampie 3 wat beklemtoon dat Mavis twee dinge gelyk kan doen.
1 punt 5"Hier kom moeilikheid!" — Mavis kan nie hierdie woorde hoor nie, want ...

Voorbeeld: Garfield (Nov 2025)

Garfield strokiesprent

Vyf-paneel Garfield-strokie — alle dialoog is in dinkborrels. Let op Garfield se lyftaal-verandering tussen Raampie 3 (lui, ore hang) en Raampie 4 (regop, ore staan).

1 punt 6"MOET" is in hoofletters geskryf om te (beklemtoon / ontken) dat Garfield wil eet.
1 punt 7Hoekom sal jy nie kan hoor wat Garfield sê nie?

Afdeling C — Taal in Konteks (Leesteks & Prent)

Waar punte in die taalafdeling verloor word

Ten spyte van die jaarlikse klem op taalvaardighede presteer kandidate steeds net gemiddeld. Hierdie nege aspekte is die wat die meeste punte kos. Elkeen is in die Aug/Sep 2026-vraestel gevra: klik om daarheen te spring.

TaalaspekSien in die vraestel
Lettergrepe Vraag 5.1.5
Ontkenning Vraag 5.1.8
Indirekte rede – verandering van die voornaamwoord Vraag 4.4
Verkleiningsvorme Vraag 5.2.3
Verbinding – begin met die voegwoord Vraag 5.1.3
Woordorde Vraag 5.1.9
Lydende vorm Vraag 5.2.6
Infinitief Vraag 5.1.12
Vraagsin en stelsin nie in hierdie vraestel gevra nie – oefen dit apart

By die leesteks word taalreëls (woordsoort, tyd, getal, voorsetsel, ens.) getoets binne 'n kort storie.

Belangrike taalreëls (vinnige naslaanwerk)

TaalitemReël / Voorbeeld
Verkleinwoordhuis → huisie  •  skool → skooltjie  •  boek → boekie
Meervoudbroek → broeke  •  rekenaar → rekenaars  •  kind → kinders
Verlede tydJoseph is → Joseph was  •  Sy wil → Sy wou  •  Hy speel → Hy het gespeel
Lydende vormJohnny skop die bal. → Die bal word (deur Johnny) geskop.
OntkenningHy gaan altyd hier wees. → Hy gaan nie altyd hier wees nie. (of: nooit ... nie)
Infinitiefhaar seun help → om haar seun te help
Indirekte redeHy sê: "Ek is honger." → Hy sê dat hy honger is.
Vergrotende trapbaie → meer  •  goed → beter  •  lekker → lekkerder
Oortreffende traplekker → lekkerste  •  goed → beste  •  mooi → mooiste
Intensiewe vormwit → spierwit/sneeuwit  •  nuut → splinternuut  •  vol → propvol
Antoniemagter ↔ voor  •  ongelukkig ↔ gelukkig/bly/vrolik
Sinoniemtjommie = vriend, maat, pel
Homoniem"leer" = trap om op te klim / materiaal / opening in kous
Voegwoord (verbinding)Hy is blind. Hy weet. (maar) → Hy is blind, maar hy weet ...
VoorsetselIemand wat dit vir hom kan bestuur.  •  Fokus op ouer mense.
Samestellingkoffie + winkel → koffiewinkel  •  sokker + klub → sokkerklub
Vroulike vormseun → dogter/meisie  •  oom → tante
Lettergreepverdelingheeltemal → heel/te/mal  •  banksake → bank/sa/ke
Afkortingsbyvoorbeeld → bv.  •  dit is → d.i.
Getal as woord16 → sestien  •  5 → vyf
Korrekte woordordeSVO + STOMPI: Subjek-Verb-Tyd-Onderwerp-Manier-Plek-Infinitief
"Die kinders oefen elke dag hard om goed te kan speel."
Toe vs WanneerToe = verlede  •  Wanneer = nou/toekoms of herhalend

Oefenvrae

1 punt 1Skryf in verlede tyd: "Joseph is 'n goeie student."
1 punt 2Gee die verkleinwoord van "huis".
1 punt 3Gee die meervoud van "rekenaar".
1 punt 4Skryf in die lydende vorm: "Johnny skop die bal." (Begin: Die bal word ...)
1 punt 5Skryf in die ontkenning: "Queen het baie van tegnologie geweet."
1 punt 6Gee die antoniem van "agter".
1 punt 7Gee die vroulike vorm van "seun".
1 punt 8Gee die infinitief: "Sy wou alles doen (haar seun help)."
1 punt 9Kies die korrekte woord: "Sy was bly (toe / wanneer) sy sien sy verstaan dit."
1 punt 10Gee die afkorting van "byvoorbeeld".
1 punt 11Skryf die getal as 'n woord: "Daar is (16) kinders by die sokkerveld."
1 punt 12Skryf in die korrekte woordorde: "Die kinders (elke dag) (hard) (oefen) om goed te kan speel."

Flitskaarte — Klik om om te draai

Toets jouself: dink eers aan die antwoord, klik dan om die kaartjie om te draai.

Vraestel: Augustus/September 2026

Afrikaans Eerste Addisionele Taal V1 · Graad 12 · provinsiale vraestel (Gauteng), Augustus/September 2026.

Punte: 80  ·  Tyd: 2 uur  ·  Afdelings: 3

Afdeling ALeesbegrip3045 minute
Afdeling BOpsomming1020 minute
Afdeling CTaalstrukture en -konvensies4055 minute

Let op oor die memorandum. Die amptelike nasienriglyn is nie saam met hierdie vraestel verskaf nie. Die antwoorde hieronder is uitgewerk uit die tekste self. Gebruik dit as 'n modelantwoord, nie as die amptelike memo nie. By oop vrae word enige goed gemotiveerde antwoord aanvaar.

Afdeling A: Leesbegrip (30)

VRAAG 1 · TEKS A: Artikel

SUID-AFRIKA SE SEELEWE

1 Suid-Afrika is wêreldbekend vir sy pragtige kuslyn en ryk seelewe. Die land het 'n kuslyn van meer as 2 500 kilometer wat langs die Atlantiese en Indiese Oseaan strek. Hierdie kusgebiede huisves duisende verskillende plante en diere wat 'n belangrike deel van die natuurlike omgewing vorm. Jaarliks besoek duisende plaaslike en internasionale toeriste Suid-Afrika om die wonderlike seelewe te ervaar. Van walvisskyk tot duik saam met haaie – daar is baie geleenthede om hierdie besondere diere van naby te sien.

2 Een van die bekendste seediere is die suidelike noorkapperwalvis. Hierdie reusesoogdiere besoek elke jaar die Suid-Afrikaanse kus tussen Junie en November. Hulle kom hierheen om te paar en hul kalwers in die warmer waters groot te maak. Hermanus in die Wes-Kaap word as een van die beste plekke ter wêreld beskou om walvisse van die land af te sien. Hierdie indrukwekkende diere kan tot 16 meter lank word en meer as 50 ton weeg.

3 Dolfyne is ook baie gewild onder besoekers. Hulle leef gewoonlik in groepe wat skole genoem word en is bekend vir hul intelligensie. Dolfyne kommunikeer met mekaar deur fluit- en klikgeluide te maak. Hulle werk dikwels saam wanneer hulle vis vang en help soms beseerde groepslede. Baie mense geniet dit om dolfyne langs bote te sien swem en in die golwe te spring.

4 Nog 'n bekende seedier is die grootwithaai. Hierdie roofdier speel 'n belangrike rol om die balans van die see-ekosisteem te handhaaf. Grootwithaaie het uitstekende reuk- en gehoorsintuie en kan prooi van ver af opspoor. Hoewel mense dikwels bang is vir haaie, kom aanvalle op mense baie selde voor. Haaie verkies gewoonlik hul natuurlike prooi, soos robbe en visse.

5 Die Afrika-pikkewyn is een van Suid-Afrika se bekendste voëls. Hierdie pikkewyne kom natuurlik langs die suidwestelike kus voor en broei op eilande en rotse. Hulle eet hoofsaaklik sardyne en ansjovis. Ongelukkig neem hul getalle al hoe meer af weens besoedeling, oorbevissing en oliebesoedeling. Daarom word daar baie moeite gedoen om hierdie spesie te beskerm.

6 Seeskilpaaie is nog 'n besondere deel van Suid-Afrika se seelewe. Wyfies keer dikwels terug na dieselfde strand waar hulle uitgebroei het om hul eiers te lê. Nadat die eiers uitgebroei het, moet die klein skilpaaie so vinnig moontlik die see bereik voordat roofdiere hulle vang. Net 'n klein persentasie van hierdie skilpaaie bereik uiteindelik volwassenheid.

7 Koraalriwwe en kelpwoude is ook belangrike habitatte vir baie see-organismes. Duisende spesies visse, seekatte, seesterre en ander klein diere leef in hierdie gebiede. Hulle vorm 'n ingewikkelde voedselketting wat noodsaaklik is vir die gesondheid van die oseaan. Indien een spesie verdwyn, kan dit 'n groot invloed op ander diere hê.

8 Suid-Afrika se seelewe is een van ons kosbaarste natuurskatte. Klimaatsverandering, plastiekbesoedeling en onwettige visvang bedreig egter baie van hierdie diere en hul leefgebiede. Daarom is dit belangrik dat elke persoon verantwoordelik optree deur rommel uit die see te hou, natuurlike gebiede te beskerm en volhoubare visvang te ondersteun. Só kan toekomstige geslagte ook die ongelooflike seelewe van Suid-Afrika geniet.

[Verwerk en aangepas]

2 punte 1.1Noem die TWEE oseane waarlangs Suid-Afrika se kuslyn strek.
1 punt 1.2Waarom besoek baie toeriste Suid-Afrika volgens die eerste paragraaf?
1 punt 1.3Kies die KORREKTE antwoord: Walvisse besoek Suid-Afrika tussen …
2 punte 1.4Waarvoor kom die suidelike noorkapperwalvis na Suid-Afrika? Noem TWEE redes.
1 punt 1.5Noem EEN plek waar mense walvisse van die land af kan sien.
2 punte 1.6Waarom word dolfyne as intelligente diere beskou? Noem TWEE redes uit die teks.
1 punt 1.7Verduidelik in jou eie woorde waarom mense onnodig bang vir grootwithaaie is.
2 punte 1.8Waarom is grootwithaaie belangrik vir die see-ekosisteem?
2 punte 1.9Noem TWEE redes waarom die getalle van Afrika-pikkewyne afneem.
1 punt 1.10Hoe weet ons dat seeskilpaaie baie gevare in hul vroëë lewe ervaar?
2 punte 1.11Waarom is koraalriwwe en kelpwoude belangrik vir die see? Noem TWEE redes.
1.12  Kies die inligting in KOLOM B wat by die term in KOLOM A pas.
KOLOM AKOLOM B
1.12.1  HermanusA  Help om die balans van die see-ekosisteem te behou.
1.12.2  GrootwithaaiB  Bekend as een van die beste plekke om walvisse te sien.
1.12.3  Afrika-pikkewynC  Word deur oorbevissing en oliebesoedeling bedreig.
D  Lê sy eiers diep in die see.
1 punt 1.12.1Hermanus …
1 punt 1.12.2Grootwithaai …
1 punt 1.12.3Afrika-pikkewyn …
2 punte 1.13Dink jy mense doen genoeg om Suid-Afrika se seelewe te beskerm? Motiveer jou antwoord met TWEE redes. (oop vraag)
2 punte 1.14Waarom is die titel 'Suid-Afrika se seelewe' gepas vir hierdie teks?

TEKS B: Visuele teks

TEKS B: infografika oor aanlyn winkels
1 punt 1.15Watter aanlyn winkel is die grootste in Suid-Afrika?
1 punt 1.16Watter winkel gebruik die prentjie van 'n kokkedoor (chef-hoed)?
1 punt 1.17Kies die KORREKTE antwoord: ShopZone is … as Clicks Online in Suid-Afrika.
1 punt 1.18Jy sal by The Bookery koop as jy … nodig het.
1 punt 1.19Waarom is hierdie teks makliker om te lees as 'n geskrewe teks?
1 punt 1.20By watter winkels koop jy aanlyn en hoekom? (oop vraag)

TOTAAL AFDELING A: 30

Afdeling B: Opsomming (10)

VRAAG 2

  • Som op in SEWE VOLSINNE sewe wenke vir leerders vir eksamensukses.
  • Skryf die volsinne PUNTSGEWYS en in jou EIE WOORDE neer.
  • Nommer die volsinne van 1 tot 7.
  • Jou opsomming mag nie langer as 70 woorde wees nie.
  • Dui die KORREKTE getal woorde aan die einde van die opsomming aan.

TEKS C: Artikel

WENKE VIR EKSAMENSUKSES

Baie Graad 12-leerders voel gespanne wanneer die eksamentyd aanbreek. Goeie voorbereiding kan egter help om stres te verminder en jou selfvertroue te verbeter. Met die regte beplanning kan jy beter presteer.

Begin deur 'n studierooster op te stel. Verdeel jou vakke oor die week en sorg dat jy genoeg tyd aan elke vak afstaan. Werk elke dag volgens jou rooster en moenie belangrike vakke uitstel nie.

Beperk die tyd wat jy op sosiale media spandeer. Selfone en ander elektroniese toestelle kan jou aandag maklik aftrek. Skakel jou selfoon af of sit dit op stil wanneer jy studeer. Gebruik kort pouses tussen studiesessies om te ontspan.

Maak gebruik van studiegidse, handboeke en vorige eksamenvraestelle. Deur ou vrae te oefen, raak jy gewoond aan die formaat van die eksamen en leer jy om jou tyd beter te bestuur.

Sorg ook goed vir jou liggaam. Eet gesonde kos, drink genoeg water en slaap elke nag minstens agt uur. Gereelde oefening, soos stap of fietsry, help jou om te ontspan en beter te konsentreer.

Kies 'n stil, netjiese plek waar jy sonder onderbrekings kan studeer. Maak seker dat die vertrek goed verlig en geventileer is. Onthou dat volgehoue harde werk, goeie beplanning en 'n positiewe houding jou kan help om jou beste in die eksamen te lewer en jou doelwitte te bereik.

[Verwerk en bygewerk uit: Huisgenoot, 11 Oktober 2010]

10 punte 2Skryf jou opsomming van SEWE volsinne hier. Onthou: eie woorde, genommer 1 tot 7, hoogstens 70 woorde, en dui die woordtelling aan. (oop vraag)

TOTAAL AFDELING B: 10

Afdeling C: Taalstrukture en -konvensies (40)

VRAAG 3 · TEKS D: Advertensie (10)

TEKS D: advertensie vir pannekoeke
1 punt 3.1Watter produk word hier geadverteer?
1 punt 3.2Wie, dink jy, sal hierdie produk wil gebruik? (oop vraag)
1 punt 3.3Kies die korrekte antwoord: Met (daardie/daai) kaneelsuiker wat net reg is!
1 punt 3.4.1"Warm, sag en heerlik." Hierdie is 'n …
1 punt 3.4.2Motiveer jou antwoord op VRAAG 3.4.1.
1 punt 3.5Gee die INTENSIEWE VORM van “warm”.
2 punte 3.6Noem TWEE tegnieke/maniere wat die adverteerder gebruik om die advertensie interessant te maak.
1 punt 3.7Waarom is dit goed vir lesers dat die adverteerder 'n selfoonnommer by die advertensie insluit?
1 punt 3.8Hoe pas die prentjie van die pannekoek by die advertensie?

VRAAG 4 · TEKS E: Strokiesprent (10)

TEKS E: strokiesprent oor Frikkie
1 punt 4.1Kyk na Frikkie in RAAMPIE 1 en 2. Hoe weet ons Frikkie is 'n verkeerskonstabel?
1 punt 4.2“NEE NAA” in Raampie 2 is …
1 punt 4.3Kyk na Raampie 2. Hoe kan ons sien dat die motorfiets beweeg?
1 punt 4.4Skryf die sin oor in die INDIREKTE REDE. Frikkie sê: “Jy het te vinnig gery.” Begin só: Frikkie sê dat hy …
1 punt 4.5Kyk na die bestuurder in RAAMPIE 3. Hoe kan ons sien hy is geskok oor wat gebeur het?
1 punt 4.6Die … wys dat die bestuurder met Frikkie praat.
1 punt 4.7Kyk na RAAMPIE 4. Frikkie se woorde is 'n idioom wat beteken dat …
1 punt 4.8Kyk weer na Raampie 4. Hoe kan ons sien dat die motor stilstaan?
1 punt 4.9Kyk weer na Raampie 3 en 4. Waarom lyk die bestuurder ongelukkig in Raampie 4?
1 punt 4.10Dit was 'n … dag vir die bestuurder gewees.

VRAAG 5 · TEKS F: Leesteks (20)

Die taalvrae wat volg, is op TEKS F en TEKS G gebaseer. Opsetlike taalfoute kom voor.

VAN WINKELASSISTENT TOT VERPLEEGKUNDIGE

Lindiwe Mokoena het (5.1.1) (jaar/jare) gelede as winkelassistent by 'n kruidenierswinkel begin werk. Toe (5.1.2) (meneer) Jacobs sy winkel verkoop, het sy as ontvangsdame by 'n plaaslike kliniek begin werk. (5.1.3) (Sy het daarvan gehou om mense te help. Sy wou 'n verpleegkundige word.) Die (5.1.4) (bestuurder) van die kliniek het hiervan geweet. Sy het vir Lindiwe aangemoedig om deeltyds te studeer indien sy 'n (5.1.5) verskil in haar gemeenskap wou maak.

Lindiwe het al haar vakke met 'n gemiddeld van (5.1.6) (88%) geslaag. Sy was een van die beste studente in haar klas. Haar klasmaats was meestal (5.1.7) (jonger) as sy. (5.1.8) (Lindiwe het elke dag betyds by die lesings opgedaag.)

(5.1.9) (Na baie harde werk ontvang sy haar verpleegkundediploma.) Lindiwe glo dat goeie gesondheidsorg sal help om (5.1.10) (jonk) mense gesond te hou. Die inwoners van Greenfields is baie trots (5.1.11) (op/met) haar. Sy het gewys dat harde werk 'n mens kan help (5.1.12) (jou drome verwesenlik).

'n Mens (5.1.13) (weet/ken) Lindiwe as 'n vriendelike en hulpvaardige mens. Sy is getroud en het een dogter en drie (5.1.14) (kleinkind).

[Verwerk uit: News24, Junie 2020]

1 punt 5.1.1Kies die KORREKTE antwoord: Lindiwe Mokoena het … gelede as winkelassistent begin werk.
1 punt 5.1.2Gee die AFKORTING vir die woord tussen hakies: Toe (meneer) Jacobs sy winkel verkoop …
1 punt 5.1.3Verbind die sinne met die VOEGWOORD tussen hakies: “Sy het daarvan gehou om mense te help. Sy wou 'n verpleegkundige word.” (want)
1 punt 5.1.4Gee die SINONIEM van “bestuurder”.
1 punt 5.1.5Verdeel die woord “verskil” in korrekte LETTERGREPE.
1 punt 5.1.6Skryf die getal (88) as 'n woord.
1 punt 5.1.7Gee die ANTONIEM van die woord in hakies: Haar klasmaats was almal (jonger) as sy.
1 punt 5.1.8Skryf die sin in die ONTKENNENDE VORM: Lindiwe het elke dag betyds by die lesings opgedaag.
1 punt 5.1.9Skryf die sin in die VERLEDE TYD: Na baie harde werk ontvang sy haar verpleegkundediploma.
1 punt 5.1.10Gee die KORREKTE VORM van die woord tussen hakies: … sal help om (jonk) mense gesond te hou.
1 punt 5.1.11Gee die korrekte VOORSETSEL: Die inwoners van Greenfields is baie trots … haar.
1 punt 5.1.12Voltooi die INFINITIEF: Sy het gewys dat harde werk 'n mens kan help (jou drome verwesenlik).
1 punt 5.1.13Kies die KORREKTE WOORD: 'n Mens … Lindiwe as 'n vriendelike en hulpvaardige mens.
1 punt 5.1.14Gee die MEERVOUD van “kleinkind”.

5.2  TEKS G: Prent

TEKS G: prent van 'n deurmekaar sitkamer
1 punt 5.2.1Kies die KORREKTE antwoord: Die sitkamer is baie …
1 punt 5.2.2Gee die AFRIKAANS vir die woord tussen hakies: Pieter en Ada is goeie (friends).
1 punt 5.2.3Gee die VERKLEINWOORD van “leesboek”.
1 punt 5.2.4Gee die SAMESTELLING van die woorde tussen hakies: Ada dra nie haar (slaap + klere) nie.
1 punt 5.2.5Gee die KORREKTE VORM van die woord tussen hakies: Buite die kamer is 'n paar (hoog) geboue.
1 punt 5.2.6Skryf die sin in die LYDENDE VORM: Ada lees die boeke. Begin só: Die boeke word deur …

TOTAAL AFDELING C: 40  ·  GROOTTOTAAL: 80