STUDY GUIDE TITLE

Op 'n oogopslag

Hierdie gids is saamgestel uit 'n provinsiale aanbieding oor Afrikaans EAT (FAL) Vraestel 2: Letterkunde. Dit is 'n studiehulp, nie 'n amptelike departementele dokument nie. Dit gaan nie oor die storie van elke boek nie. Dit gaan oor hoe die vraestel vra en hoe jy antwoord om die punte te kry.

Die vraestel se bou

Afdeling	Wat jy beantwoord	Punte
A: Roman	Slegs EEN vraag (Kringe in 'n Bos / Hanna Hoekom / Meeulanders / Lien se Lankstaanskoene)	35
B: Drama	Slegs EEN vraag (Poppie / Paljas / Fiela se Kind)	35
C: Kortverhale	AL TWEE kortverhale (17 + 18)	35
D: Gedigte	AL TWEE gedigte (17 + 18)	35

Jy het 10 gedigte. Leer al tien. Jy beantwoord twee in die eksamen, maar jy weet nie vooraf watter twee nie.

Die ses dinge wat jy vir elke teks moet ken

Werk elke voorgeskrewe werk deur en maak seker jy kan al ses beantwoord: ruimte, karakterisering, beeldspraak, tema, tyd, konflik.

Hoe om voor te berei

1. Lees die voorgeskrewe boeke, gebruik jou klasnotas en vorige vraestelle, toets jouself.
2. Leer die karakters se name met die korrekte spelling in Afrikaans. Om dit in Engels te ken help nie: slegs Afrikaans word nagesien.
3. Leer die terminologie wat by 'n roman, drama en gedig hoort.
4. Maak seker jy verstaan wat elke vraag vra voordat jy skryf.

Die stygende spanningslyn

Elke roman en drama is op dieselfde ses punte gebou. Ken die naam van elke fase, en ken watter gebeurtenis in jou teks by elke fase pas.

Punt	Fase	Wat dit is
A	Eksposisie / Uiteensetting	Agtergrondinligting: omgewing, karakters, wat vooraf gebeur het
B	Motoriese moment	Die een gebeurtenis wat tot al die ander lei
C	Ontwikkelingsfase / verwikkeling	Die storielyn verloop tot die hoofkarakter innerlike konflik ervaar
D	Krisisfase	Die kwessies waarmee die protagonis sukkel
E	Klimaks / hoogtepunt	Die kwessies word opgelos; dit kan nie vermy word nie
F	Ontknoping / afloop (dénouement)	Die res van die storielyn en hoe dit eindig

Die spanningslyn in Fiela se Kind

Fase	In die drama
Eksposisie	Begin met Elias se monoloog, eindig net voor die koms van die sensusmanne
Motoriese moment	Die koms van die sensusmanne, Lange en Dikke
Verwikkeling	Begin ná die koms van die sensusmanne en duur voort tot voor die krisis
Krisis	Lukas vra: Wie is ek? Is ek Benjamin Komoetie of Lukas van Rooyen?
Klimaks	Barta erken dat hy nie hulle seun Lukas is nie
Ontknoping	Benjamin sê vir Nina hy is nie haar broer nie en dat hy lief is vir haar

Die spanningslyn in Lien se Lankstaanskoene

Fase	In die roman
Eksposisie	VOORSPEL en Hfst. 1 tot 3: die groot huis, pa wat vir die familie braai, ons ontmoet die karakters
Motoriese moment	Lien se pa pleeg bedrog en is in die tronk. Die familie verloor alles: nuwe woning, nuwe skool. (Word eers later in die roman bekend gemaak.)
Ontwikkelingsfase	Gebeure in die klas, by die huis, by die werk
Krisisfase	Ma wat baie drink; Wouter en Lien wat stry; ma verloor haar werk en Lien begin bedel; sy gaan na Sproet se woonstel
Klimaks	Gerhard sien Lien op straat waar sy bedel
Hoogtepunt	Die aand van die skool se toneelopvoering
Ontknoping	Lien praat met Wouter oor die matriekafskeid; sy gaan na Hein; sy vergewe ma en pa (besoek 1 en 2); naspel: die Jooste-gesin is weer saam

Fiela se Kind

Die vier temas

Tema	Waaroor dit gaan
1. Identiteit	Word identiteit deur bloed, wet en ras bepaal, of deur liefde, opvoeding, herinneringe en keuses?
2. Moederliefde en ouerskap	Wat maak iemand 'n ouer? Fiela het Benjamin nie gebaar nie, maar sy voed, leer en beskerm hom.
3. Ras, klassifikasie en onreg	Benjamin se velkleur word belangriker geag as sy grootwordjare. Amptelike klassifikasie bepaal mense se lewens.
4. Vryheid teenoor gevangenskap	Fiela veg teen die stelsel; Benjamin wil vry wees van 'n afgedwonge identiteit; Nina wil uit Elias se wêreld ontsnap.

Opinie teenoor ervaring

Dit is die hart van die identiteitstema.

"Lukas" berus op opinie	"Benjamin" berus op ervaring
Wat ander besluit, glo en op papier vaslê: bloed, wet, ras. Die hof besluit wie hy "is".	Wat werklik beleef is: Fiela se sorg, die jare in die Kloof, die herinneringe en die liefde.

Die hof kan hom 'n naam gee, maar nie 'n identiteit nie. Die jong man moet deur sy eie ervaringe uitvind wie hy werklik is.

Ouerskap: Fiela teenoor Barta

• Fiela doen die daaglikse werk van 'n ouer sonder dat sy hom gebaar het: sy versorg hom, voed hom en leer hom.
• Barta gee voor dat daar 'n biologiese band is. Haar aanspraak rus op voorgee en op vrees vir Elias, nie op moederliefde nie.
• Die punt: liefde, sorg en verantwoordelikheid maak ouerskap wat dit behoort te wees, ook sonder 'n biologiese verbintenis.

Die drie ruimtes

Die ruimtes is aktief betrokke by die karakters. Elke ruimte het sy eie mense, sy eie simboliek en sy eie uitwerking op Benjamin se gemoedstoestand.

Ruimte	Karakters	Simboliek	Benjamin se gemoedstoestand
Die Lange Kloof (plaas, Wolwekraal)	Fiela, Selling, Benjamin, Dawid, Tollie, Emma, Kittie	Oop ruimte, verbondenheid, veiligheid en hoop. Eerbare, hardwerkende mense met onbesoedelde Christelike waardes.	Veilig, geborge, geliefd. Hy hoort daar.
Die Bos	Elias, Barta, Nina, Willem, Kristoffel, die bosmense en houtkappers	Afsondering, gevaar, beperking, Elias se mag. Ook Nina se verbeeldingswêreld.	Ongelukkig, vasgevang, vervreem. Bang vir Elias.
Die See (Knysna)	Lukas by die see en die hawe; Nina wanneer sy uit die Bos wegkom	Vryheid, beweging, nuwe moontlikhede, verlange na 'n ander toekoms.	Vryheid en rus. Hier begin hy uitmaak wie hy self wil wees.

Binnetoneel en buitetoneel: die binnetoneel speel op die verhoog af; die buitetoneel is wat elders gebeur, byvoorbeeld waar die olifante vir Elias voor stok kry.

Simbole

• Die Lange Kloof en die Bos saam dra die kontras tussen lig en donker, reg en verkeerd.
• Die Bos is Elias se sukkelbestaan: die kinders word siek, daar is geen liefde nie, en hy gebruik sy eie kinders om geld te verdien.
• Nina se botteltjies is haar verbeelding en haar drome, en later haar drang om uit die Bos en van haar pa af weg te kom. Toe sy die botteltjies begrawe, sny sy alle bande met die Bos en wys sy dat sy met haar lewe wil aangaan.
• Die dubbele naam (Benjamin/Lukas) simboliseer sy verwarring oor sy identiteit, en word simbolies van die mensdom se soeke na wie hy is.

Die intrige in een oogopslag

1. Fiela vind en versorg Benjamin
2. Benjamin se identiteit word bevraagteken
3. Hy word van Fiela weggeneem
4. Hy word as Lukas by die Van Rooyens geplaas
5. Die soektog na sy identiteit verdiep
6. Die identiteitstryd bereik 'n hoogtepunt
7. Benjamin verstaan sy verlede en identiteit beter

Oefenvraag: Waarom kan 'n mens sê Fiela is Benjamin se werklike ma? (3)

Memo: Enige drie: sy het hom versorg toe niemand anders hom wou hê nie / sy voed hom en gee vir hom kos en klere / sy leer hom en stuur hom skool toe / sy beskerm hom teen die sensusmanne en die hof / sy veg vir hom al is daar geen bloedband nie / haar optrede wys liefde, sorg en verantwoordelikheid, wat ouerskap maak wat dit behoort te wees. (3)

Oefenvraag: Wat simboliseer Nina se botteltjies, en wat beteken dit toe sy hulle begrawe? (2)

Memo: Die botteltjies is 'n simbool van haar drome en haar verbeelding, en van haar drang om uit die Bos te ontvlug om van haar pa weg te kom. (1) Toe sy hulle begrawe, sny sy alle bande met die Bos: sy los die droomwêreld agter en wys sy wil met haar lewe aangaan. (1)

Lien se Lankstaanskoene

Die sentrale tema

'n Tienermeisie wie se lewe heeltemal 'n nagmerrie word. Sy beleef gesinskrisisse, werk om die moeilike omstandighede te oorleef, vind self heling en kom sterker aan die ander kant uit. Lien is 'n storie van hoop: ten spyte van verlies, verslawing en armoede eindig die roman positief.

Die temas

Tema	Waar jy dit sien
Vriendskap en liefde	Lien en Wouter; Lien met Roos en Tibbey; Lien en Hein
Ouer-kind bande	Braam en Lien se verhouding met hul ouers, in die videogrepe (verlede) en in die hede. Lien neem die rol van die ma oor en dra die gesin se verantwoordelikheid.
Reg en verkeerd	Roos se dogter by die "agency"; Gerhard wat nie weet waarom slegte goed met goeie mense gebeur nie; Lien en Braam wat ly oor hul ouers se keuses
Ontvlugting	Ma wat te veel drink; Braam wat na die gesinsvideo's kyk; Lien wat droom om weg te kom
Oorwinning van probleme	Ma oorwin haar verslawing; pa erken hy was gulsig oor geld; Lien hou aan werk; Tibbey werk weer ná sy ongeluk
Vergifnis	Lien vergewe albei haar ouers; Christien vra om vergifnis; pa voel skuldig dat hy hul lewens verwoes het
Geld: gebrek en oorvloed	Te min kos, huur en skuld; pa se geldsug het alles verwoes; Sproet dink hy kan Lien met geld koop. Miemie Spies se gesin het genoeg geld maar leef by mekaar verby: geld los nie gesinsprobleme op nie.

Ruimte: die drie tye

Tyd	Wat ons sien
Verlede	Groot huis, groot tuin, swembad, pa by die gesin, gelukkig
Hede	Kry swaar, armoedig, pa in die tronk, ma drink baie, woonstel, ongelukkig, nie altyd genoeg kos in die huis nie
Toekoms	Die gesin is weer saam; die naspel laat dit lyk of die gesin herstel het

Ruimte: die plekke

Ruimte	Besonderhede
Vorige huis	Groot huis, swembad, groot tuin
Nuwe blyplek	Woonstel, kleiner as die vorige blyplek, ou meubels
Malie se tuin (Malie's garden / Garden of Evil)	Koffiewinkel, baie blomme oral, oumense kry 20% afslag op Dinsdae en Donderdae, Malie Dry ("Moeilike Malie")
Millennium Creations	Haarsalon; Dirkie en Donovan is die eienaars; Lien antwoord die telefoon, maak afsprake, vee, maak koffie en tee; tydelike werk
Straathoek / bedelplek	'n Kruising weg van waar Lien bly, want sy wil nie herken word nie. Sy ontmoet Roos, Tibbey en Johnny.
Skool	Jakaranda Hoërskool; sy wil nie vriende maak nie; sy ontmoet Wouter; op die verhoog ontdek sy haar passie vir drama

Onthou: Sproet staan ook as Gordon bekend. Ken albei name.

Oefenvraag: Hoe weet ons dat die roman positief vir Lien geëindig het? (3)

Memo: Enige drie: haar ma oorwin haar drankverslawing / haar pa erken sy skuld en vra vergifnis / Lien vergewe albei haar ouers / sy praat weer met Wouter en gaan na Hein toe / die naspel wys die Jooste-gesin is weer saam / sy ontdek haar passie vir drama op die verhoog. (3)

Gedigte

Terminologie wat jy moet ken

versreël (verse), strofe (stanza), rym, ellips, titel en subtitel, wending (twist), ritme en tempo.

Beeldspraak: vergelyking, personifikasie, metafoor.
Tegnieke en stylfigure: herhaling, refrein, retoriese vraag, elisie, alliterasie, assonansie, inversie, alleenplasing, inkeping (spasie), enjambement.

Belangrike begrippe

Begrip	Wat dit is	Funksie
Strofe	Versreëls wat op mekaar volg en deur tipografiese wit geskei word	Verdeel die gedig se gedagtes
Tipografiese wit	Die oop ruimtes in die gedig	Om stilte te suggereer; laat die leser vir 'n oomblik ophou lees
Enjambement	Wanneer die sin oor die einde van 'n versreël loop	Neem aandag van die rym af; ondersteun beweging en vloeibaarheid

Hoe strofes genoem word

Versreëls	Naam	Versreëls	Naam
2	koeplet	5	kwintet
3	tersine	6	sestet
4	kwatryn	8	oktaaf

Rym

Halfrym is die sambreelterm vir alliterasie en assonansie.

Soort	Wat dit is	Funksie
Alliterasie	Herhaling van dieselfde konsonante aan die begin van woorde naby mekaar	Bind woorde en gedagtes; klanknabootsing
Assonansie	Herhaling van dieselfde vokale of diftonge op kort afstand van mekaar	Gee die gedig se "mood": lang klanke maak die tempo stadiger en langdradig; kort vokale maak dit vinniger en skep opgewondenheid of angs

Kaatjie, Kaatjie, kekkelbek,
val van die trap en breek jou nek.
Die K-klanke aan die begin van die woorde is alliterasie; die herhaalde a-klanke is assonansie.

Volrym: die laaste woorde van versreëls rym

Paarrym (aabb)	Kruisrym (abab)	Omarmde rym (abba)	Gebroke rym (abca)
Van a Kan a Lees b Bees b	Van a Lees b Kan a Bees b	Van a Lees b Bees b Kan a "Dit lyk soos 'n arm."	Van a Kyk b Skoon c Kan a

Beeldspraak

Soort	Reël	Voorbeeld
Vergelyking	Twee sake word vergelyk, maar met 'n voegwoord geskei: soos, nes, net soos, as	'n hart soos 'n klip
Metafoor	Twee sake word direk gelykgestel, sonder voegwoord. DIE EEN IS DIE ANDER.	"hande bewe met rukke oor skoon wit velle / los 'n inkwarboel agter" = die leerders is senuweeagtig
Personifikasie	Menslike eienskappe word aan 'n lewelose voorwerp, die natuur of 'n abstrakte begrip gegee	"Hy wat met groen jaloers oë na ons gluur"; die hele Die dans van die reën stel die reën as 'n mens voor

Die wending

Kyk vir die woorde maar en toe. Hulle merk die punt waar die gedig verander, in gedagte, gevoel, stemming of rigting. Noem die woord en verduidelik wat voor en ná die wending gebeur.

Vrye vers

'n Gedig is 'n vrye vers wanneer daar nie 'n vaste rymskema is nie, die verslengtes verskil, en daar min of geen punktuasie is nie. Gee al drie in jou antwoord waar die punte dit toelaat.

Oefenvraag: Waarom is die woord "maar" aan die begin van strofe 3 belangrik? (2)

Memo: Dit dui op die wending in die gedig. (1) Die spreker se gedagte of gevoel verander hier: wat voor die wending gesê is, word nou omgekeer of gekontrasteer met wat daarna volg. (1)

Vraagwoorde en vraagtipes

Algemene vraagwoorde

Afrikaans	English	Afrikaans	English
wat	what	wanneer	when
wie	who	waarvan	of what
waar	where	waarvoor	what for
waarom / hoekom	why	waarmee	with what
wie se	whose	hoeveel	how much
waaroor	about what	waaruit	out of what
watter	which	hoe	how
waarheen	where to (beweging)	waarop	on what

Wat elke opdragwoord van jou vra

Opdragwoord	Wat jy moet gee
Noem	Slegs feite, kort en direk. Een woord of frase.
Hoekom / waarom	Altyd 'n rede.
Verduidelik	Gee meer besonderhede, nie net 'n herhaling van die teks nie.
Beskryf / vertel	'n Langer beskrywing.
Motiveer	'n Langer antwoord met 'n rede en bewys.

Vlak 1 tot 3: waar die meeste punte lê

By EAT V2 is dit dikwels die Vlak 1 tot 3-vrae wat die grondslag vir 'n goeie punt vorm.

Vlak	Wat verkeerd loop	Wat om te doen
Vlak 1: Herroep	Leerders verloor onnodige punte omdat hulle nie die vraag volledig lees nie	Onderstreep die sleutelwoorde (wie, waar, wanneer, noem, gee EEN rede). Oefen daagliks 5 tot 10 kort herroepvrae. Herroep die karakters, temas, konflik, ruimte en tyd, en die gebeure in volgorde.
Vlak 2: Verstaan en verduidelik	Leerders herhaal net wat in die teks staan, sonder verduideliking	Ken die verskil tussen noem (een woord of frase), verduidelik (meer besonderhede) en waarom (gee 'n rede). Skryf in volledige sinne waar nodig.

Vlak 4 en 5: die oordeelsvrae

• Wat sou jy anders gedoen het as... (begin met EK)
• Wat sou jy gedoen het as jy in A se situasie was? (EK sal...)
• Oop-end vrae: Dink jy... JA/NEE, en jy moet motiveer. Daar is geen punt vir die JA of NEE self nie.
• Watter raad sou jy gee... (EK...)
• Waarom kan 'n mens sê dat dit reg of verkeerd van A was om...
• Wat wil die dramaturg of skrywer bereik met die herhaling van woorde? (Begin: "Die dramaturg..." of "Die skrywer...")
• Hoe word spanning geskep? (die stygende spanningslyn)

Antwoorde wat 'n voorgeskrewe begin het

Vraag	Jou antwoord moet begin met
Watter ooreenkomste is daar tussen...	Altwee...
Watter les leer jy...	EK...
Wat wil die skrywer/dramaturg bereik...	Die skrywer / Die dramaturg...
Waarom is die stylfiguur gepas...	Dit beklemtoon...

Teksgebonde teenoor selfrefleksie

Wanneer jy advies aan 'n karakter gee, bly teksgebonde: watter probleem het die karakter, en watter advies pas by daardie probleem? Wanneer die vraag vra hoe jy terugslae sal hanteer of watter les jy geleer het, is dit selfrefleksie en begin jy met "Ek".

Eksamentegniek

Drama, roman en kortverhale

1. Lees die uittreksel eers deur.
2. Kyk nou weer na al die vrae.
3. Onthou: die uittreksel is NIE 'n begripstoets nie. Jy moet die hele werk ken.
4. Lees elke vraag se instruksie, en lees die hele vraag, nie net los woorde nie.
5. Beantwoord eers al die vrae waarvan jy die antwoorde ken. Let op die puntetoekenning.
6. Probeer om al die vrae te beantwoord en laat geen oop spasies nie.
7. Moet nie die antwoorde in Engels skryf nie.
8. Maak seker jy beantwoord die genres wat in die klas behandel is.

Gedigte

1. Lees die gedig eers deur.
2. Kyk nou weer na al die vrae.
3. Gebruik die gedig om die vrae te beantwoord.
4. Lees elke vraag se instruksie.
5. Beantwoord eers die vrae waarvan jy die antwoorde ken.
6. Laat geen oop spasies nie.
7. Moenie die vraag as antwoord oorskryf nie.
8. Onthou: jy moet TWEE gedigte beantwoord.

Die punte-vangers: waar leerders punte weggooi

Die fout	Wat reg is
"in lyn 4"	versreël 4. Praat ook van 'n strofe, nie 'n paragraaf nie.
"die verteller in die gedig"	By 'n gedig is dit die spreker. Verteller hoort by 'n roman, drama of kortverhaal.
Net "JA" of "NEE" skryf	Daar is geen punt vir die JA of NEE nie. Die motivering dra die punte.
Antwoorde in Engels	Slegs Afrikaans word nagesien.
Net uit die gedig of teks aanhaal	By "Wat kan jy aflei" moet jy jou eie woorde gebruik.
Die vraag as antwoord oorskryf	Skryf die antwoord, nie die vraag nie.
Onnodig lang antwoorde	Kwaliteit is belangriker as lengte. Skryf vir die punte wat toegeken is.
Die tema in die algemeen bespreek	Verwys na die spesifieke toneel of gebeurtenis. Die punte kom uit konkrete verwysings.

Belangrike woordeskat

Afrikaans	English	Afrikaans	English
armoede	poverty	ondersteun	support
beskerm	protect	regverdig / onregverdig	fair / unfair
misluk	fail	verrassing	surprise
verlang na	yearn for	skuldig / onskuldig	guilty / innocent
geheim	secret	bedel	beg
ontsteld	upset	ongemaklik	uncomfortable
trots op	proud of	twyfel	doubt
beïnvloed	influence	eerlik / oneerlik	honest / dishonest
jaloers	jealous	gespanne atmosfeer	tensed atmosphere
betaal	pay	bekommerd oor	worried about
bekommerd	worried	opgewonde	excited
agtergrond	background	herinner	remind
huislike lewe	domestic life	ervaring	experience
moeg	tired	verantwoordelikheid	responsibility
tevrede	satisfied	belowe	promise
glo	believe	vrede maak	make peace
senuweeagtig	nervous	voel jammer vir	feel sorry for
toneelaanwysings	scene directions	skuinsgedruk	in Italics

Die karakterstudie: doen dit vir elke voorgeskrewe werk

Vir elke karakter, voltooi:

1. Naam van die karakter
2. Rol in die verhaal
3. Ongeveer 4 karaktereienskappe
4. Verhoudings met ander karakters
5. Belangrikste konflik waarby hy of sy betrokke is of wat hy of sy veroorsaak
6. Grootste verandering (karakterontwikkeling)
7. Rol in die tema

Dit is nie genoeg om die karakters te ken nie. Jy moet kan verduidelik waarom hulle optree soos hulle doen, hoe hulle ontwikkel, en watter invloed hulle op die intrige en die tema het.

Hoe om 'n konflikvraag te beantwoord

1. Identifiseer die twee partye, of die karakter se innerlike stryd.
2. Verduidelik presies wat die konflik veroorsaak.
3. Bewys dit met 'n konkrete gebeurtenis uit die verhaal.
4. Gevolg: hoe beïnvloed die konflik die karakter?
5. Ontwikkeling: hoe verander of los die konflik later op?
6. Tema: koppel dit aan groter idees soos verantwoordelikheid, vriendskap, volharding en vergifnis.

Aanbeveling

Voorbereiding behoort minder op die herlees van die hele werk te wees, en meer op intensiewe inoefening van tipiese NSC-vrae, die ontleding van memorandums, en die verbetering van antwoordtegnieke.

Eenbladsy-opsomming

Onthou dit	Want
Leer al 10 gedigte	Jy beantwoord twee, maar weet nie vooraf watter nie
Ruimte, karakterisering, beeldspraak, tema, tyd, konflik	Dit is die ses dinge wat vir elke teks gevra word
A tot F op die spanningslyn	Elke roman en drama word so gevra
Motoriese moment in Fiela: die sensusmanne. In Lien: pa se bedrog	Dit is die een gebeurtenis wat alles veroorsaak
Opinie teenoor ervaring	Dit is die hele identiteitstema in Fiela
Lien is 'n storie van hoop	Die roman eindig positief: vergifnis en herstel
versreël, nie "lyn". Spreker, nie "verteller"	Verkeerde terminologie kos punte
Geen punt vir JA of NEE nie	Die motivering dra die punte
Slegs Afrikaans	Antwoorde in Engels word nie nagesien nie
Kwaliteit bo lengte	Skryf vir die punte wat toegeken is

Die instruksieblad: die reëls wat punte kos

Meer kandidate verloor punte op die instruksieblad as op die letterkunde self. Lees dit deeglik deur voordat jy begin skryf.

Reël	Wat dit beteken
Tyd	2½ uur, met 10 minute leestyd vooraf
Hoeveel vrae	Beantwoord slegs TWEE vrae. Nie een nie, nie drie nie.
Watter twee	Die twee vrae moet uit VERSKILLENDE afdelings kom
Vraag 8 en 9	Hier beantwoord jy albei kortverhale, of albei gedigte
Bladsye	Begin elke afdeling op 'n nuwe bladsy
Nommering	Nommer korrek, en los so min as moontlik onbeantwoord
Taal	Slegs Afrikaans word nagesien
Handskrif	As die nasiener dit nie kan lees nie, kan hy dit nie punte gee nie

Geldige kombinasies, as voorbeeld:

• Afdeling A (Lien se Lankstaanskoene, vraag 4) en Afdeling D (Gedigte, vraag 9)
• Afdeling A (Lien se Lankstaanskoene, vraag 4) en Afdeling B (Fiela se Kind, vraag 7)

Gebruik die 10 minute leestyd só: lees jou uittreksels deur en bepaal die milieu van elke uittreksel. Merk die belangrike woorde in die vrae met 'n glimpen, of onderstreep of omsirkel hulle.

Waar die punte lê

Die vrae is oor kognitiewe vlakke versprei. Die eerste twee groepe is saam 80% van die vraestel, en dit is die vrae wat die maklikste terug te wen is.

Vlak	Aandeel van die vraestel
Vlak 1 en 2	40%
Vlak 3	40%
Vlak 4 en 5	20%

Die formule vir Vlak 3: by toepassing en interpretasie moet jy 'n afleiding maak en dit bewys.

Bewys uit die teks + eie verduideliking = volle punt

Identifiseer eers die leidraad in die teks, en maak daarna jou eie gevolgtrekking. Tipiese Vlak 3-vrae begin met: Waarom dink jy…, Lei af…, Wat sê dit oor die karakter?, Hoe weet jy dat…

Hoe om die vraestel te beantwoord

By 'n uittreksel (roman, drama, kortverhaal)	By 'n gedig
Lees die uittreksel eers deur	Lees die gedig eers deur
Kyk nou weer na al die vrae	Kyk nou weer na al die vrae
Onthou: die uittreksel is nie 'n begripstoets nie	Gebruik die gedig om die vrae te beantwoord
Lees elke vraag se instruksie, en die hele vraag, nie net 'n paar woorde nie	Lees elke vraag se instruksie
Beantwoord eers die vrae waarvan jy die antwoord ken. Let op die puntetoekenning	Beantwoord eers die vrae waarvan jy die antwoord ken
Probeer al die vrae beantwoord, los nie oop spasies nie	Probeer al die vrae beantwoord, los nie oop spasies nie
Moenie die antwoorde in Engels skryf nie	Moenie die vraag as antwoord oorskryf nie
Beantwoord die genres wat in die klas behandel is	Onthou: jy moet TWEE gedigte beantwoord

Vraagtipes wat jy kan verwag

Dieselfde vraagvorme kom jaar ná jaar terug. Party van hulle skryf jou antwoord se eerste woord vir jou voor. Leer daardie openingswoorde.

Roman, drama en kortverhale

• Voltooi die volgende paragraaf feitelik korrek…
• Gee EEN woord / TWEE of DRIE opeenvolgende woorde / Noem TWEE dinge…
• (reël 7) Wat bedoel die karakter met hierdie woorde?
• Sê waarom hierdie stelling WAAR of ONWAAR is…
• Kies die KORREKTE antwoord uit dié tussen hakies, en motiveer jou antwoord op die vorige vraag
• Die vetgedrukte woorde in reël 6 is 'n voorbeeld van (metafoor / vergelyking), en wat beteken dit binne die konteks?
• Waarom is die karakter se woorde ironies?
• Watter ooreenkomste is daar tussen…  (begin jou antwoord met “Altwee…”)
• Watter verskille is daar tussen…  (die twee verskille moet by mekaar pas)
• Watter les leer jy…  (begin met “Ek…”)
• Waaroor gaan die werk as jy net na die titel kyk?
• In watter ruimte speel hierdie uittreksel af?
• Skryf die volgende vier gebeure in die korrekte volgorde neer…

Die oordeelsvrae (Vlak 4 en 5)

• Wat sou jy anders gedoen het as…  (begin met “Ek…”)
• Wat sou jy gedoen het as jy in die karakter se situasie was?  (“Ek sal…”)
• Oop-end vrae: Dink jy… JA of NEE. Jy moet motiveer. Daar is geen punt vir die JA of NEE self nie.
• Watter raad sou jy gee…  (“Ek…”)
• Wat wil die skrywer of dramaturg bereik met die herhaling van woorde?  (begin met “Die skrywer…” of “Die dramaturg…”)
• Hoe word spanning geskep?  (dink aan die stygende spanningslyn)

Gedigte

• Wie is die spreker, en met wie praat die spreker?
• Watter inligting gee die gedig se titel vir ons?
• Haal 'n WOORD in strofe 1 aan wat daarop dui dat…
• Benoem die stylfiguur of beeldspraak in reël 5, en waarom is dit só gepas binne die konteks?  (begin met “Dit beklemtoon…”)
• Gee 'n voorbeeld van alliterasie in reël 4, en sê wat die funksie daarvan is
• Skryf die hoofgedagte van elke strofe neer
• Watter tipe rym kry ons in strofe 1 (paarrym, kruisrym, omarmde rym), en wat is die funksie?
• Gee EEN woord om die atmosfeer of stemming te beskryf, en motiveer met 'n voorbeeld van die tegniek wat die digter gebruik het
• Hoe laat hierdie gedig jou voel, en hoekom?
• Hoekom is hierdie gedig 'n vrye vers?  (geen vaste rymskema, verslengtes verskil, min of geen punktuasie)
• Wat kan jy aflei…  (jy kan nie net uit die gedig aanhaal nie, jou eie woorde tel)

Woordeskat wat jy moet ken

Hierdie woorde kom oor en oor in die vrae en in die nasienriglyn voor. As jy die woord in die vraag nie ken nie, kan jy die vraag nie beantwoord nie.

Afrikaans	English	Afrikaans	English
armoede	poverty	ondersteun	support
huislike lewe	domestic life	beskerm	protect
regverdig / onregverdig	fair / unfair	ervaring	experience
misluk	fail	verrassing	surprise
moeg	tired	verlang na	yearn for
skuldig / onskuldig	guilty / innocent	verantwoordelikheid	responsibility
geheim	secret	bedel	beg
tevrede	satisfied	ontsteld	upset
ongemaklik	uncomfortable	belowe	promise
trots op	proud of	twyfel	doubt
glo	believe	beïnvloed	influence
eerlik / oneerlik	honest / dishonest	vrede maak	make peace
jaloers	jealous	gespanne atmosfeer	tense atmosphere
senuweeagtig	nervous	betaal	pay
bekommerd oor	worried about	voel jammer vir	feel sorry for
opgewonde	excited	toneelaanwysings	stage directions
agtergrond	background	herinner	remind
skuinsgedruk	in italics	verwyder	remove
verhouding	relationship	vriendskap	friendship
optrede	actions	omgee	care
smous	hawker	vrees	fear
in gedagte hou	keep in mind	sorg vir	take care of
uiteindelik	eventually	geniet	enjoy
uitbuiting	exploitation	moed inpraat	encourage
droom bewaarheid	realise a dream	kinderlewe	childhood
waardevol	valuable	nutteloos	useless
moeilikheid	trouble	verwag	expect
redelik	reasonable	manipulering	manipulation
bewonder	admire	plaas klem op	to emphasise
saamstem	agree	raad of advies vra	ask advice
bedrog pleeg	commit fraud	verneder	humiliate
sintuie	senses	vergewe	forgive
ongeduldig	impatient	blameer	blame
aanvaar	accept	eensaam	lonely
waarheid	truth	tronk	jail
mishandel	abuse

Fokusareas vir die laaste voorbereiding

1. Ken elke voorgeskrewe werk deeglik.
2. Memoriseer die belangrike karakters en hul ontwikkeling.
3. Verstaan die temas en boodskappe.
4. Oefen die literêre begrippe: ironie, simboliek, konflik, stemming, karakterisering en kritiese taalbewustheid.
5. Lees elke vraag sorgvuldig voordat jy antwoord.
6. Beantwoord presies wat gevra word.
7. Gebruik bewyse uit die teks waar moontlik.
8. Vermy onnodig lang antwoorde. Kwaliteit is belangriker as lengte.

Lees die voorgeskrewe boeke. Die fliek gaan jou nie help om die eksamen te slaag nie.

Saamgestel uit 'n provinsiale aanbieding vir nasieners en onderwysers, Julie 2026. Dit is 'n studiehulp, nie 'n amptelike departementele dokument nie.